Google’ın Çin macerası Eylül 2000’de Çince dilinin arama motoruna eklenmesiyle başlıyor. Google, bir Çin şirketi olan Netease ile Çin’de arama servisi hizmeti vermek için işbirliği anlaşması imzalıyor. Eylül 2002 de ise Çin hükümeti ilk bloklamayı yapıyor. Google, Mayıs 2005’de Çin hükümetinden ofis açabilmek için gerekli lisansı alıyor. Çin’de google.cn ile faaliyet gösterebilmek için ise Ocak 2006’da Çin hükümetiyle anlaşıyor ve hükümetin sansür politikalarına uygun olarak arama sonuçlarında bazı kısıtlamalara gideceğini taahhüt ediyor. Sansüre destek olarak da değerlendirilebilecek bu taahhüt ise o tarihte ABD’de pek de hoş karşılanmıyor. Google adına Elliot Schrage, ABD temsilciler meclisinde kurulmuş olan ve global insan hakları konusunu da içeren bir alt komitede Şubat ayında Google’ın aldığı bu karar ile ilgili olarak bir ifade veriyor. Bu tarihte hisse senetleri önemli ölçüde değer kaybediyor ve çeşitli protestolar düzenleniyor. Mart 2009’da YouTube Çin tarafından bloklanıyor. Tüm bunlara rağmen Google 2010 yılına kadar Çin hükümetine vermiş olduğu taahhüdü yerine getiriyor. Ocak ayında Çinli insan hakları savunucularının Gmail hesaplarına yapılan atak üzerine Google Çinli yetkililerle görüşerek sansür uygulamasına son vermenin yollarını arıyor. Görüşmeler olumsuz sonuçlanınca, Google 22 Mart’ta yaptığı açıklama ile Çin’deki pazarlama faaliyetlerini sürdüreceğini, ancak google.cn ile faaliyet gösterdiği arama motoru servisini Hong Kong merkezli ve sansürsüz google.com.hk’ya yönlendirileceği açıklıyor.
Google’ın bu kararına ilişkin olarak Çin Devlet Konseyi Enformasyon Ofisi’nden yapılan açıklamada ise, Google’ın Çin yasalarına uyma konusundaki yazılı sözünü bozduğu ve ticareti siyasete alet ettiği suçlaması yapılıyor.
Google bu tarihte sonra ise günlük olarak hangi servislerin Çinli kullanıcılara açık olduğunu blogspot aracılığı ile duyuruyor. Aşağıda güncel durumu görebilirsiniz.
Google’ın Çin’deki rakibi ise Baidu. Baidu Ocak 2000’de kuruldu ve Çince arama servisini Eylül 2001’de yayına aldı. 2008 yılında Japonca servisi yayına soktu. 2005 yılından itibaren Nasdaq’ta faaliyet gösteriyor. Burada altını çizmek istediğim bir konu var. Google 2004 yılında $5 milyon karşılığında aldığı %2.6 hisseyi Çinde faaliyet gösterme iznini aldıktan sonra 2006 yılında $60 milyon’a satıyor.
Google’ın Çin’den çekilme kararı Baidu için çok önemli. Baidu Çin arama pazarında %64 Pazar payı ile lider konumda. Google ise %33 ile ikinci sırada. Altını çizeceğim bir diğer konu ise Baidu’nun yaklaşık 3.500 kişilik bir satış ekibi olmasına karşılık Google’ın bir saha satış ekibinin olmamasıdır. Yahoo ve eBay’in Çin macerasına baktığımızda, Google’ın Çin’de operasyonu olan internet şirketleri içerisinde pazar payını ciddi ölçüde arttırabilen ilk şirket olduğunu görüyoruz.
Baidu’nun gelirlerinin tümü reklam gelirlerinden oluşmakta. Gelir modeli Google Adsense ile aynı. 2009 yılında net $611 milyon gelir elde etmiş. $235 milyonluk operasyonel karı ve %38 margin ise gerçekten iyi. Aşağıda 2008-2009 fiili sonuçlar ile Morgan Stanley tarafından öngörülen 2010-2012 sonuçlarını bulabilirsiniz. Morgan Stanley, Google’ın Çinden çekilmesiyle birlikte Baidu için gelir hedefini yükseltmiş.
Baidu, reklam veren müşterilerini bir önceki yıla göre %13 arttırarak 223.000’e çıkarmış. Bu rakam Çin’deki SME’lerin sadece %1’ine denk geliyor ki bu Çin pazarının daha çok büyüyeceğinin bir göstergesi. ARPU ise %24 artarak $828’e yükselmiş. 
Çin neden bu kadar önemli?. Çin internet kullanıcı sayısı geçen yıla göre %29 artarak 384 milyona ulaşmış. Bu rakam yaklaşık 308 milyon olan ABD nüfusu ve 33 milyon olan Kanada nüfusları toplamından daha fazla. İnternet kullanıcılarının 346 milyonu yani yaklaşık %90′ı ise broadband bağlantıya sahip. Çin’in nufusunun yaklaşık 1.3 milyar olduğunu kabul edersek, bu durumda internet penetrasyon ise yaklaşık %29 olarak hesaplanabilir.
Mobil internet kullanıcıları ise geçen yıla göre 120 milyon artarak 233 milyona ulaşmış. Bu rakam toplam internet kullanıcılarının yaklaşık %61’ine denk gelmektedir.
McKinsey tarafından 2009 yılında yapılan bir araştırmada, Çinlilerin ne kadar internet bağımlısı olduğu açıkça ortaya çıkıyor. Büyük 60 şehirde yapılan araştırmada Çinlilerin boş zamanlarının %70’ini internette geçirdikleri, daha küçük şehirlerde ise bu orananın %50 olduğu ortaya çıkmış.
ABD internet penetrasyonunun %20’den %60’a ulaşması 6 yıl, Japonyanın %20 den %40’a artışı 3 yıl almış. emarketer’a göre 2013 yılında Çin internet kullanıcı sayısı 840 milyona penetrasyon ise %61’e ulaşacak.
Piper Jaffray analisti Gene Munster, 2010 yılı Çin arama pazarını $1.2 milyar olarak öngörmüş. Baidu Pazar payını %65, google’ı ise %26 olarak belirlemiş. Bu varsayımlar ışığında, Google’ın 2010 yılı toplam gelirleri içerisinde Çin’in payını %2 olarak hesaplamış.
2009 yılı için ise, Google Google Çin operasyonlarından geliri yaklaşık $330 milyon olarak tahmin ediliyor. Bu rakam ise 2009 yılı toplam gelirleri olan $26.5 milyarın %1.5 kısmını oluşturuyor.
1 Nisan itibariyle, Baidu piyasa değeri $15.6 milyar, Google ise $180.4 milyar. Google kararından sonra Baidu’nun hisse senetlerinde yaşanan artışı aşağıda görebilirsiniz.
Gelirlerin düşük olmasına rağmen, Google neden dünyanın en hızlı gelişen pazarındaki operasyonlarını sekteye uğratıyor?. Bu sorunun cevabını vermek çok kolay değil. Politik sebepleri olabileceği gibi, Google’ın yeni müşteriler bulmak için yerel Çinli rakibi Baidu’dan daha fazla maliyete katlandığını öngörüsüyle, karlı olmayan operasyonun kapatılması için Çin ile yaşanan sıkıntıları öne sürebileceğini alternatifler arasına alabiliriz. Google, yaptığı açıklamada satış ve araştırma departmanlarını kapatmadığının altını çiziyor. Bu durum ilerleyen süreçte ekonomik ve politik ortamın değişmesiyle Google’ın tekrar Çin’e dönebilmesi için bir imkan sağlayabilir. Burada Google, Yahoo ve eBay gibi local bir ortak ile operasyonlarına devam edebilir. Google’ın piyasaya sürdüğü mobil işletim sistemi olan Android’i de göz önüne aldığımızda, ilerleyen süreçte Google’ın bu kadar hızlı büyüyen bir pazarda tekrar yerini alacağına inanıyorum. Google’ın bir sonraki adımını hep beraber izleyeceğiz.
kaynaklar: google, baidu, citigroup, morgan stanley, bbc, ycharts, wsj, nyt
tamisabet.com
Nisan 2010
bu yazı tamisabet.com tarafından hazırlanmıştır ve sadece tamisabet.com sitesi kaynak gösterilerek kullanılabilir.